AI-geletterdheid is verplicht. Wat moet je nu regelen?
Sinds 2 februari 2025 verplicht de EU AI Act vrijwel elke organisatie die AI gebruikt om medewerkers AI-geletterd te maken. Toch is er geen verplicht certificaat en geen minimum aantal uren. Dit artikel legt uit wat er wél van je wordt verwacht, en hoe je het pragmatisch regelt.
Wat de AI Act precies zegt.
De AI-verordening (beter bekend als de EU AI Act) is de Europese wet die regels stelt aan het ontwikkelen en gebruiken van AI. De wet wordt gefaseerd van kracht, maar één onderdeel geldt al: sinds 2 februari 2025 is artikel 4 van toepassing, over AI-geletterdheid.
Dat artikel verplicht aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen om maatregelen te nemen die zorgen voor een "toereikend niveau van AI-geletterdheid" bij hun personeel en bij anderen die namens hen met AI-systemen werken. Daarbij moet je rekening houden met de kennis en ervaring van de mensen om wie het gaat en met de context waarin de systemen worden gebruikt.
Het woord "gebruiksverantwoordelijke" doet vermoeden dat dit alleen over techbedrijven gaat, maar het tegendeel is waar. Gebruiksverantwoordelijke ben je zodra je organisatie AI-systemen onder eigen verantwoordelijkheid inzet in het werk. Laat je je team ChatGPT, Copilot of Gemini gebruiken voor teksten, analyses of klantcontact, dan val je onder deze verplichting. Voor de meeste organisaties is artikel 4 daarmee het eerste onderdeel van de AI Act waar ze concreet iets mee moeten.
Wat is AI-geletterdheid?
De verordening definieert AI-geletterdheid (in het Engels: AI literacy) als de vaardigheden, kennis en het begrip die nodig zijn om AI-systemen met kennis van zaken in te zetten en je bewust te zijn van de kansen en risico's van AI en de schade die AI kan veroorzaken.
In gewone taal: iedereen die met AI werkt moet snappen wat het gereedschap doet. Weten waar AI sterk in is en waar het de mist in gaat. Herkennen wanneer een antwoord verzonnen is. Weten welke gegevens je wel en niet in een AI-tool mag zetten. En begrijpen wanneer een mens de beslissing moet nemen in plaats van het systeem.
Het vereiste niveau is niet voor iedereen gelijk. Een marketingmedewerker die teksten opstelt met ChatGPT heeft andere kennis nodig dan een HR-adviseur die software gebruikt die sollicitanten voorsorteert. De wet vraagt om een niveau dat past bij de rol, de systemen en de mensen die door het AI-gebruik worden geraakt.
Wat er níét verplicht is.
Rond artikel 4 is een markt ontstaan van aanbieders die de verplichting zwaarder voorstellen dan hij is. De vraag-en-antwoordpagina van de Europese Commissie is daar helder over.
Geen verplicht certificaat
Er bestaat geen officieel AI-geletterdheid certificaat en de wet vraagt er ook niet om. Een interne registratie van wat je hebt georganiseerd volstaat om te laten zien dat je de plicht serieus neemt.
Geen minimum aantal uren
De wet schrijft geen cursusduur of studiebelasting voor. Eén goed dagdeel dat aansluit op het echte werk doet meer dan een verplicht e-learningtraject dat iedereen wegklikt.
Geen aparte functionaris
Je hoeft geen AI-officer aan te stellen of een aparte afdeling op te tuigen. De verplichting vraagt om passende maatregelen, niet om een specifieke organisatiestructuur.
Geen eenmalige actie
Wat wél uit de wet volgt: AI-geletterdheid is geen afvinkmoment. Tools en risico's veranderen, dus het niveau moet worden onderhouden. Plan het als terugkerend onderdeel, niet als eenmalig project.
In vier stappen geregeld.
De Autoriteit Persoonsgegevens, die in Nederland het AI-toezicht coördineert, publiceerde de handreiking Aan de slag met AI-geletterdheid met een stappenplan dat voor elke organisatie werkbaar is.
Inventariseer je AI-gebruik
Breng in kaart welke AI-systemen er in je organisatie worden gebruikt, door wie, waarvoor en met welke risico's. Vergeet de informele kant niet: medewerkers die op eigen initiatief ChatGPT gebruiken tellen ook mee, juist die.
Bepaal doelen per rol
Niet iedereen hoeft hetzelfde te weten. Bepaal per functie of team welk niveau nodig is: basiskennis voor wie af en toe een tekst laat herschrijven, meer diepgang voor wie met klantgegevens of beslissingen werkt.
Voer uit: training en afspraken
Organiseer training die aansluit op het echte werk en leg interne afspraken vast over wat wel en niet mag, bijvoorbeeld welke gegevens nooit in een publieke AI-tool horen. Kennis en spelregels samen maken het gebruik veilig.
Evalueer en leg vast
Houd bij wat je hebt gedaan, kijk periodiek of het niveau nog past bij de tools die je inmiddels gebruikt, en stel bij. Die registratie is meteen je bewijs richting toezichthouders.
Niet de boete, maar het gebruik.
Eerlijk is eerlijk: de verordening koppelt geen vast boetebedrag aan artikel 4. Wie dit artikel leest omdat een aanbieder dreigde met boetes van miljoenen, kan dat beeld bijstellen. Nationale toezichthouders zien toe op naleving, en als er iets misgaat met AI-gebruik weegt mee of je medewerkers waren toegerust, maar de verplichting is vooral een ondergrens van behoorlijk werkgeverschap.
Het werkelijke risico van niets doen is praktischer. Medewerkers gebruiken AI toch wel, met of zonder beleid. Zonder kennis en afspraken betekent dat: vertrouwelijke gegevens in publieke tools, verzonnen bronnen in klantstukken en beslissingen op basis van output die niemand heeft gecontroleerd. De verplichting uit de AI Act is daarmee vooral een goede aanleiding om iets te regelen dat je organisatie sowieso nodig heeft.
Wie wil zien hoe andere organisaties dit aanpakken, kan terecht bij het openbare overzicht van AI-geletterdheidspraktijken dat de Europese Commissie bijhoudt: tientallen voorbeelden van trainingen en werkafspraken uit het bedrijfsleven en de publieke sector.
De trainingscomponent uit stap 3 hoef je niet zelf uit te vinden. Onze AI Skills Training is één dagdeel, afgestemd op jullie sector en werk, en dekt precies wat artikel 4 vraagt: weten wat AI wel en niet kan, output kritisch beoordelen en heldere afspraken over veilig gebruik van bedrijfsgegevens.
Veelgestelde vragen.
Je team in één dagdeel AI-geletterd?
De AI Skills Training maakt je team in één dagdeel vaardig en veilig met AI, afgestemd op jullie sector en werk. Meteen ook de kern van je artikel 4-verplichting geregeld, inclusief materiaal om intern vast te leggen wat je hebt georganiseerd.